Reuma – morbiditeiten

Morbiditeiten
Bij morbiditeiten is er verschil tussen een comorbiditeit en een multimorbiditeit.

Comorbiditeit is het hebben van een bijkomende stoornis naast de primaire, centraal staande, chronische ziekte. De ene chronische ziekte staat centraal in de behandeling. Mensen met reuma hebben vaak stoornissen als het prikkelbare darm syndroom, een psychische stoornis als depressie en/of angst of concentratiestoornissen erbij.

Multimorbiditeit is, dat je meerdere chronische ziekten tegelijk hebt. Deze ziekten zijn allemaal even sterk aanwezig en beïnvloeden elkaar. De chronische ziekten staan allemaal centraal in de behandeling. Mensen met reuma hebben dan een andere reumatische ziekte, bijvoorbeeld het Syndroom van Sjögren met het fenomeen van Raynaud, diabetes, een longziekte of hart- en vaatziekten erbij. Multimorbiditeit en het gebruik van veel verschillende medicijnen (polyfarmacie) verhoogt je kans op complicaties.

Aantal mensen met morbiditeiten
Het hebben van meerdere ziekten heeft negatieve gevolgen voor je kwaliteit van leven. Het kan toeval zijn, dat er meerdere ziekten onafhankelijk van elkaar bij je voorkomen, maar vaak is een ziekte een gevolg van een andere ziekte. Ook kan een bepaalde risicofactor leiden tot verschillende ziekten. Bepaalde combinaties van ziekten kunnen vaker voorkomen bij bepaalde mensen.
Morbiditeit komt vaker voor, naarmate je ouder wordt. Ruim 70% van de mensen ouder dan 55 jaar met een chronische ziekte heeft één of meer andere chronische ziekten erbij. Tussen de 65-80 jaar heeft éénderde tot tweederde van alle mensen meer dan twee ziekten. Bij mensen die ouder zijn dan 80 jaar is de kans nog groter. Van die mensen heeft zo’n 70 tot 80% een morbiditeit.
Volgens de gegevens van https://www.volksgezondheidenzorg.info hadden ongeveer 5,4 miljoen mensen in 2019 twee of meer chronische ziekten (multimorbiditeit). Dit komt overeen met 31% van de totale Nederlandse bevolking en met 54% van de mensen met ten minste één chronische ziekte (comorbiditeit).

Kwaliteit van leven
Morbiditeiten worden nu sneller opgemerkt door de vergrijzing, meer aandacht voor chronische ziekten met een snellere diagnose en een betere behandeling van ziekten en risicofactoren, waardoor je langer blijft leven. Het hebben van een ziekte is belastend voor je. Een tweede ziekte erbij is niet alleen extra vervelend, maar ook lastig. Want een medicijn, dat goed werkt tegen de ene ziekte kan minder goed werken bij de andere ziekte of aandoening. En wat doe je dan? Wel of niet gebruiken?
Met het toenemen van de levensverwachting zie je steeds vaker een morbiditeit optreden. Uit onderzoek blijkt, dat de kwaliteit van leven van mensen met morbiditeiten vaak sterk verminderd is. Er is sprake van een slechter geestelijk en lichamelijk functioneren en er is een grotere kans op sterfte. Bij een morbiditeit is dus het alléén behandelen van de ziekte onvoldoende. Het gaat juist om behoud van levenskwaliteit door te voorkomen, dat je verder beperkt raakt in je normale activiteiten en contacten met anderen.

Ziekte-specifieke benadering
De ziekte-specifieke benadering, die een optimale behandeling beoogt voor de ene ziekte, kan juist een negatief effect hebben op de andere ziekte, die je hebt. Als je morbiditeiten hebt en je gebruikt veel medicijnen, dan kunnen de medicijnen bij de ene ziekte de werking van een andere ziekte ongunstig beïnvloeden. Dat kan leiden tot verminderde therapietrouw. Jaarlijks belanden duizenden mensen in het ziekenhuis als gevolg van een verkeerde wisselwerking tussen medicijnen of het verkeerd innemen van medicijnen.
De complexe morbiditeit ontstaat meestal geleidelijk. Na verloop van tijd ontstaan door risicofactoren neveneffecten van je ziekte, die je al hebt en “nieuwe” (chronische) ziekten. Je medicijngebruik stijgt haast onzichtbaar en door alle ziektelast ontstaan er ook functionele beperkingen. Dit geeft vaak nog meer beperkingen en een mindere kwaliteit van leven. Je bent dan al lang onder behandeling van de huisarts en een specialist.

Zorgverleners
Met morbiditeiten heb je te maken met veel verschillende zorgverleners: de huisarts, medisch specialisten, de apotheek, de thuiszorg en paramedici zoals de fysiotherapeut en ergotherapeut. Dan is het belangrijk, dat er iemand is, die overzicht houdt op wat iedereen doet en hoe behandelingen elkaar beïnvloeden. Maar soms gebeurt onderling overleg en afstemming tussen zorgverleners nog te weinig. Hierdoor gaan dingen mis en worden tegenstrijdige behandeladviezen en medicijnvoorschriften niet opgemerkt.
In eerste instantie heb je vaak zelf het beste overzicht van je afspraken, behandeladviezen en de medicijnen, die je moet innemen, als je één ziekte hebt (comorbiditeit). Je hebt dan vaak geen moeite met je zelfmanagement. Als je meerdere ziekten en beperkingen (multimorbiditeit) hebt, dan stijgt je ziektelast en wordt het zelfmanagement een stuk moeilijker. Je wordt dan zieker en je leeftijd of cognitieve beperkingen gaan een rol spelen. Het zelfmanagement van de ziekte wordt dan een te grote opgave.
Er ontstaat dan behoefte aan een professionele zorgverlener, die de regie (gedeeltelijk) overneemt van je en alle activiteiten coördineert. Naast het overzicht houden is het zeker zo belangrijk, dat de behandeldoelen overeenkomen met jouw wensen. De beste behandeling van je ziekte kan soms ook zo zwaar zijn, dat voor jou de kwaliteit van leven vermindert. Daar moet je zeggenschap in hebben.

Reuma
Mensen met ontstekingsreuma hebben een grotere kans dan mensen zonder ontstekingsreuma om bepaalde andere ziekten te ontwikkelen. Ze hebben vaak een comorbiditeit of multimorbiditeit. Er is vaker dan gemiddeld een tweede, derde of vierde ziekte aanwezig, zoals: een hart- en vaatziekte, een hoge bloeddruk, COPD, neurologische aandoeningen, carpaal tunnelsyndroom, diabetes, infecties, maagklachten, botontkalking en depressie. Sommige van deze klachten kunnen een gevolg zijn van het ontstekingsproces van de reuma zelf, zoals hart- en vaatziekten. Andere klachten kunnen ontstaan door bijvoorbeeld de gebruikte medicijnen (infecties en maagklachten).
Vaak is de relatie tussen reuma en andere aandoeningen ingewikkeld: botontkalking kan ontstaan door bijvoorbeeld het krijgen van de ziekte osteoporose zelf als ook door de behandeling met een medicijn bij een morbiditeit.

Registratie morbiditeiten
Het is belangrijk te weten hoeveel mensen problemen met hun gezondheid hebben en hoe de volksgezondheid zich ontwikkelt. Hiervoor wordt veelal gebruik gemaakt van gegevens, die huisartsen in elektronische patiëntendossiers (EPDs) vastleggen. De elektronische patiëntendossiers van huisartsen zijn de meest volledige bron voor het maken van morbiditeitscijfers, omdat vrijwel iedereen in Nederland ingeschreven staat bij een huisarts en in principe alle klachten, ziekten en aandoeningen in het huisartsendossier terecht zouden moeten komen. Het Nivel brengt deze bij elkaar in Nivel Zorgregistraties Eerste Lijn. Deze wordt gekoppeld aan informatie uit de Landelijke Basisregistratie Ziekenhuiszorg, de Diagnose Behandeling Combinaties Medisch Specialistische Zorg, de Doodsoorzakenstatistiek en (voor diabetes) via de apotheek verstrekte medicijnen.

Help mee