Medicijn – gewichtstoename

Gewichtstoename bij medicijnen

Als je medicijnen gebruikt, kan een bijwerking zijn, dat je zwaarder wordt door de toename van je gewicht. De stofwisseling in je lichaam is belangrijk voor je lichaamsgewicht. Hoe sneller je stofwisseling, hoe sneller je calorieën verbrandt en op gewicht blijft. Door sommige medicijnen vertraagt je stofwisseling en als je veel eet, dan slaat je lichaam de niet gebruikte energie op in vetcellen in je vetweefsel.
Als je zwaarder wordt, heb je meer kans op gewrichts- en spierpijn en een verhoogd risico op hart- en vaatziekten, diabetes type 2, slagaderverkalking, hartinfarct, herseninfarct, stofwisselingsziekten, vertraagde stofwisseling, knie- en heupklachten, lage rugpijn, ontstekingen in de gewrichten en kortademigheid. Ook kunnen medicijnen de vochtbalans in je lichaam ontregelen, zodat je meer vocht vasthoudt in je lichaam en dat zorgt ook weer voor een gewichtstoename.

Veelgebruikte medicijnen, die kunnen zorgen voor een gewichtstoename

Veel gebruikte medicijnen, waarbij je bijvoorbeeld als bijwerking zwaarder kunt worden, zijn:
Anti-epileptica. De medicijnen tegen epilepsie zorgen ervoor, dat je hersenen minder gevoelig worden voor prikkels. Ze remmen de signalen, die bij je hersenen binnenkomen, sterk af. Een dokter schrijft anti-epileptica niet alleen voor bij epilepsie, maar soms ook bij pijnklachten. Een bijwerking van anti-epileptica (bijvoorbeeld carbamazepine, valproïnezuur en gabapentine) is, dat ze de eetlust stimuleren en het energieverbruik afremmen. Ook kunnen ze de productie van insuline in je lichaam stimuleren. Hierdoor verlaagt je bloedsuikerspiegel en neemt je hongergevoel toe. Daarnaast kunnen anti-epileptica een tekort aan carnitine veroorzaken. Carnitine is belangrijk voor de vetverbranding. Wanneer er in je lichaam een tekort is aan carnitine, wordt de vetverbranding dus verstoord en kom je aan, als je veel eet.
Antidepressiva. Je kunt antidepressiva van de dokter krijgen om je depressieve klachten aan te pakken. Antidepressiva remmen, net als antipsychotica, de H1-receptoren, lees meer bij Antihistaminica. Bepaalde antidepressiva of SSRI’s (Selectieve serotonine-heropnameremmers) zijn medicijnen, die de klachten van een matige tot ernstige depressie en angststoornissen aanpakken. Dit zijn medicijnen met de werkzame stoffen citalopram, dapoxetine, escitalopram, fluoxetine, fluvoxamine, paroxetine, sertraline.
Als je een depressie hebt, dan is er een tekort aan serotonine op de plek, waar uitlopers van hersencellen contact maken met andere hersencellen. Deze plek wordt de synapsspleet genoemd. Serotonine is een van de chemische boodschappers, de neurotransmitters, die zorgen voor de signalen tussen de hersenzenuwcellen (neuronen). De medicijnen (SSRI’s) verhogen dan de hoeveelheid serotonine in de synapsspleet en zorgen er zo voor, dat het serotoninegehalte in je hersenen wordt verhoogd. Zo komt er meer serotonine vrij om de overdracht van berichten tussen de neuronen te verbeteren en de depressie te verminderen.
De medicijnen zijn relatief veilig en geven minder bijwerkingen dan andere soorten antidepressiva. Er is wel een wisselwerking met andere medicijnen. Ook SSRI’s kunnen er voor zorgen, dat je zwaarder wordt. Werkzame stoffen in antidepressiva, die je lichaamsgewicht kunnen verhogen, zijn bijvoorbeeld mirtazapine, paroxetine en citalopram.
Antihistaminica. Antihistaminica zijn medicijnen die je krijgt, wanneer je last hebt van een allergie. Om allergieklachten te remmen, hebben antihistaminica effect op de H1-receptoren in je lichaam. Histamine neuronen zijn de makers van histamine en geven histamine, een belangrijke chemische stof in je lichaam, vrij. Deze histamine wordt vrijgegeven in de synapsspleet, de ruimte tussen de zenuwcellen. De histamine neuronen zijn betrokken bij je afweersysteem en bij ontstekingsreacties en allergieën, maar ook bij je humeur, alertheid en slaap-waakcyclus. Het is een neurotransmitter, die signalen overdraagt tussen zenuwcellen in de hersenen en de werking in je lichaam is afhankelijk van de receptoren, waaraan het bindt. De bekendste receptor is de H1-receptor, die betrokken is bij allergische reacties en ontstekingen. Die receptoren maken de werking van histamine, dat in de meeste organen zit, mogelijk. Als het medicijn, dat je gebruikt, de H1-receptoren in de hersenen bereikt, kan dat er voor zorgen dat je slaperig wordt.
Ook kunnen antihistaminica je eetlust verhogen en zo er voor zorgen, dat je zwaarder wordt en je lichaam meer vet opslaat in je vetweefsel. Het aantal volwassenen, dat antihistaminica gebruikt en obesitas heeft, is relatief groot. Antihistaminica, zoals cetirizine en loratadine, kun je gemakkelijk los kopen bij de supermarkt, drogist of apotheek.
Antipsychotica. Antipsychotica (zoals lithium, olanzapine, risperidon) hebben als belangrijkste doel om de klachten van een psychose tegen te gaan. Maar antipsychotica en medicijnen tegen bipolaire stoornissen kunnen je stofwisseling ook vertragen en je eet- en drinkpatroon ontregelen. Deze medicijnen hebben invloed op je gewicht, omdat ze onder andere de histamine-1-receptoren (H1-receptoren) in de hersenen blokkeren. Die receptoren maken de werking van histamine mogelijk. Lees ook meer bij antihistaminica. Als de antipsychotica die H1-receptor blokkeren, kun je meer eetlust krijgen en slaat je lichaam meer vet op in je vetweefsel. Zo zorgt olanzapine er bijvoorbeeld voor, dat je je minder snel vol voelt en daarom meer eet. Van lithium krijg je meer eetlust en drink je meer, waardoor je meer vocht vasthoudt in je lichaam. De H1-receptoren kunnen daarom veel invloed hebben op je lichaamsgewicht. Antipsychotica kunnen er bovendien voor zorgen, dat je lichaam de insuline slecht verwerkt, wat de kans op diabetes vergroot.
Corticosteroïden. Corticosteroïden, bijvoorbeeld prednison en prednisolon, hebben een sterke ontstekingsremmende werking. De werkzame synthetische stof is afgeleid van cortisol, een stof die je lichaam ook zelf maakt. Cortisol is het natuurlijke bijnierschorshormoon, dat door je lichaam zelf wordt aangemaakt in de bijnieren. Cortisol speelt een rol bij je afweer, inspanning, stress en ontstekingen. In sommige omstandigheden, bijvoorbeeld bij stress, wordt door je lichaam meer cortisol aangemaakt in de bijnieren. Dat kan zorgen, dat je zwaarder wordt.
Veel mensen met reuma gebruiken de synthetische corticosteroïden om hun sterke ontstekingsremmende werking, bijvoorbeeld bij rugpijn of gewrichtsklachten. Maar deze medicijnen beïnvloeden ook je eetlust en je stofwisseling en zorgen ervoor, dat je meer vocht vasthoudt in je lichaam. Wanneer je de corticosteroïden langer gebruikt, dan verandert de vetverdeling in je lichaam. Vet in je armen en benen kan zich dan verplaatsen naar je gezicht, je romp en je nek. Je kunt door het gebruik van deze medicijnen dus een verandering in je figuur zien. In plaats van hormoonzalf met corticosteroïden kun je orale corticosteroïden voorgeschreven krijgen. Dat zijn ontstekingsremmende medicijnen in tabletvorm. Net als elk ander medicijn kunnen ook orale corticosteroïden voor bijwerkingen zorgen, zoals bijvoorbeeld zwaarder worden, een dikker gezicht en in zeldzame gevallen bijwerkingen zoals ernstige botontkalking, maag-darm klachten, diabetes, huidverdunning, stemmingswisselingen, een verhoogde bloeddruk en infecties. Synthetische corticosteroïden (bijvoorbeeld prednison, prednisolon, dexamethason, hydrocortison, cortison, betamethason, methylprednisolon) zijn er ook als injecties, als infuus en als de corticosteroïd bevattende zalven (hormoonzalven). De zalven kun je in verschillende sterktes kopen bij de drogist of apotheek of op recept krijgen. Dat geldt ook bijvoorbeeld voor bepaalde inhalatiepuffers voor astma, neussprays (hooikoorts), oogdruppels en oordruppels, die ook corticosteroïden kunnen bevatten.
Geslachtshormonen. Sommige medicijnen hebben invloed op je hormoonhuishouding. Een voorbeeld daarvan is de anticonceptiepil. Als je de anticonceptiepil slikt, dan houdt je lichaam meer vocht vast en daardoor wordt je zwaarder. Medicijnen met mannelijke hormonen, zoals testosteron, kunnen ook zorgen voor een gewichtstoename. Maar hierbij gaat het niet om een toename van de vetmassa, maar van de spiermassa.
Medicinale cannabis. De cannabis zorgt voor meer eetlust, waardoor je aankomt en zwaarder wordt.
Medicijnen tegen hoge bloeddruk. Bètablokkers kunnen zorgen, dat je lichaam vocht vast houdt. Zowel bètablokkers als alfablokkers kunnen als bijwerking hebben, dat je zwaarder wordt. Dat is vervelend én ongunstig voor de bloeddruk, want overgewicht kan op zichzelf ook al de bloeddruk verhogen.
Medicijnen tegen suikerziekte. Insuline is een hormoon, dat de vetopslag in je lichaam stimuleert door een vertraagde stofwisseling. Als je diabetes hebt en veel insuline spuit, kun je zwaarder worden of moeilijk afvallen. Ook het diabetesmedicijn glimepiride kan er voor zorgen, dat je zwaarder wordt. Met beide medicijnen kun je niet zomaar stoppen! Wel kan een verandering in je leefstijl ervoor zorgen, dat je minder insuline hoeft te spuiten of glimepiride hoeft te slikken. De verandering in leefstijl betekent meer sporten (30 minuten per dag), minder lang achter elkaar zitten, vaker opstaan en lopen, minder vaak veel eten en kiezen voor een koolhydraatbeperkt eten. Het diabetesmedicijn metformine, werkzaam tegen diabetes type 2, kan weer zorgen voor een snellere stofwisseling en gewichtsverlies.
• (Zenuw)pijnstillers. Bij gebruik van medicijnen met de werkzame stoffen pregabaline en amitriptyline kun je ook zwaarder worden.

Bijwerkingencentrum Lareb

Het bijwerkingencentrum Lareb onderzocht in 2022 de oorzaken van gewichtstoename bij verschillende medicijnen. Dit deed het Lareb op basis van 1503 meldingen over bijwerkingen. Er kwamen onder andere meldingen binnen over antipsychotica, antidepressiva, anti-epileptica, antihistaminica, corticosteroïden en geslachtshormonen. De meeste meldingen waren afkomstig van patiënten zelf, vooral van vrouwelijke patiënten. Uit het onderzoek bleek, dat gewichtstoename in grote en kleine mate kan optreden. De mate waarin en de manier waarop gewichtstoename plaatsvindt, verschilt per categorie medicijnen.

Help mee